In welke landschapselementen nestelen wilde bijen?
We willen de bijen helpen. Met de beste bedoelingen wordt er (zeer waarschijnlijk) voor miljoenen Euro's bijenmengels uitgezaaid en bouwen we in heel Nederland bijenhotels. . Als we de bijen echt willen helpen en hun populaties duurzaam in stand willen houden is goed landschap- en groenbeheer, inclusief ecologische aanleg en onderhoud van tuinen, de enige echte en duurzame oplossing.
Aan de aspecten van vegetatie en groenbeheer is op deze website al veel aandacht geschonken. Een zeer veel gestelde vraag is, waar nestelen de wilde bijen nog meer dan in bijenhotels? Daar is geen kort antwoord op te geven. Iedere situatie is anders  maar de mogelijkheden om nestgelegenheid te scheppen zijn zo groot dat dit eigenlijk nergens een probleem hoeft te zijn.  De tabel van nestplaatsen en de voorbeelden  kunnen daarbij als een soort stalenkaart worden gebruikt.

Een aantal voorbeelden is misschien voor sommigen schokkend: legeroefeningen en motorcross mogen nooit methoden zijn om wilde bijen lokaal in stand te houden, maar het maakt wel duidelijk dat zonder dynamiek bijen lokaal of regionaal kunnen verdwijnen. De vraag is dan: hoe en waar ontwerp of beheer je landschapselementen die dynamisch genoeg zijn voor duurzame bijenpopulaties en andere organismen die van open grond afhankelijk zijn. Hoe gaan we om met de meer stabiele landschapselementen.
Bewust en onbewust gebeuren al veel dingen die bijen helpen. Begrazing door grote grazers, recreatieve paden door bos, duin en hei, houden de grond open. Op veel plekken maken de bijen daar gebruik van. Veel landschapselementen met zeer uiteenlopende functies herbergen nesten voor bijen of zijn daar potentieel zeer geschikt voor. De publicatie in het Vakblad Groen 'Nestplaatsen voor bijen" in combinatie met deze websitebijdrage laat zien waar bijen kunnen nestelen. http://bijenhelpdesk.nl/pdf/NestplaatsenVoorBijen.pdf Maar eerst nog een overzicht van de nesten zelf.
 
Onopvallende nestplaatsen in de grond
- Verschillende soorten wilde bijen nestelen ook op kleine onbegroeide plekjes onder of tussen de vegetatie. Zulke nesten kunnen in allerlei groene landschapselementen voorkomen zoals in bermen, dijken, stadswallen, taluds van opritten, vijvers etc. Verder ook tussen en onder allerlei beplantingen. Dat kunnen de onzichtbare resultaten zijn van een goed landschapsbeheer en tuinonderhoud.
 
Een voorbeeld is viltvlekzandbij die ook nestelt op kleine onbegroeide plekjes onder of tussen de vegetatie. Dat zie je vaak bij toeval. Bij een inventarisatie op een vijvertalud langs de Boechorststraat in Amsterdam zijn ca 10 van zulke plekjes waargenomen. De foto's zijn gemaakt in de Hoeksche Waard.
 
 
Opvallende nestplaatsen
Nestplaatsen kunnen opvallen doordat ze talrijk en dicht bij elkaar voorkomen of door het contrast van kleur of vorm met de omgeving. Op dit pad de nestplaats van schorzijdebij op Vlieland.
 
Een fragment van een vlakke nestplaats van de gewone sachembij onder de galerij van een galerijflat
 
Het aantal van bovenstaande nesten was in 1999 naar schatting ca. 1000 over een afstand van minimaal 80 m. (Rotterdam-Zuid)
 
Een vrijwel verticale wand met nesten van solitaire bijen
 
Nestingang van een pluimvoetbij -- deze nesten kunnen bij duizenden voorkomen. Dit was voor 1990 vooral het geval op de voormalige van Gend & Loosterreinen die geplaveid waren met kinderkopjes .Als deze terreinen ook grensden aan spoorwegemplacementen waren de populaties zeer groot.
 
Figuren van nesten van in de grond nestelende bijen (naar Peeters et al. 2012)
Meestal zien wel alleen de ingang van nesten. De schematische tekeningen geven een indruk van de neststructuur in de grond.
Lineair, niet vertakt
onder meer kattenkruidbij (zie foto) en gewone sachembij
 
 
Lineair, vertakt
Onder meer kustbehangersbij
 
 
Zittend, niet vertakt
onder meer witbaardzandbij
 
 
Zittend, enkelvoudig vertakt
onder meer Breedbandgroefbij
 
 
Eindstandig, meervoudig vertakt
onder meer roetbijen
 
 
Holte
onder meer hommels: steenhommel
 
 
 
Ieder bijengeslacht of soorten die daar deel van uit maken hebben hun eigen stijl van het maken van nesten, inclusief bekleding en opslag van de voedselvoorraad. Als het nest klaar is voor gebruik wordt er eerst een voedselvoorraad aangelegd. Gewoonlijk wordt er daarna een ei gelegd. Dat kan op verschillende plekken van de broedcel. Ook de nectar-stuifmeel verhouding van de voedselvoorraad lopen tussen verschillende geslachten sterk uiteen van tamelijk vloeibare substantie (dus veel nectar en weinig stufmeel) tot vrij stevige pollenbroodjes die zo min mogelijk contact met de met de broedwand hebben.
Een bijzondere manier van stuifmeelopslag is het zogenaamde pollenbroodje van de pluimvoetbij. Dat bolletje staat in de nestcel met drie pootje los van de grond. Dit minimale contact vermindert waarschijnlijk schimmelvorming.
(Foto van een sterk vergroot model van een pollenbroodje naar A.J. van Loon in: Peeters et al. 2012 de Nederlandse bijen. pag. 27. De pootjes staan in een driehoek.
 

Bovengrondse nesten

Afhankelijk van de soort bij en de lengte van de nestgang en/of de ruimte voor nestcellen worden door de niet sociale bijen 1-20 broedcellen per nest aangelegd. Als dat is voltooid wordt de ingang afgesloten met klei, leem of een substantie van bladdelen of plantenharen of een substantie die de bij zelf afscheidt. Het ei ontwikkelt zicht tot een larve en vervolgens tot een pop en imago. Na overwintering verlaat, in het vroege voorjaar tot in de zomer, de bij zijn nest.
Links: rietgang wordt hebruik door rietmaskerbij Recht: Stengel Gewone berenklauw
 
Afgestorven, holle takken van vlinderstuik
 
Een nest in een braamstengel en foto van de zwartgespoorde houtmetselbij
De zwartgespoorde houtmetselbij nestelt in holle, merghoudende stengels van onder meer roos, braam en toorts. Het merg wordt uitgeknaagd. De lengte van de nestgang kan oplopen tot ruim 20 cm en het aantal cellen per nest tot 10-15 cellen. De scheidingswanden tussen de broedcellen zijn gemaakt van fijngekauwde plantendelen.
 
 
 
 
 
Nest en foto van Andoornbij
 
Schema van nest van andoornbij in een sterk vermolmd wilgenpaaltje in het Jekerdal bij Maastricht (1973). De cocons waren grotendeels van houtvezels vervaardigd, (tekening Br. V. Lefeber in Natura 71 p.65.
 
 
Slakkenhuis als nestplaats van de gouden slakkenhuisbij
 
Nest Gouden slakkenhuisbij
Er worden verschillende broedcellen in één slakkenhuis gemaakt. Het slakkenhuisje wordt aan de buiten- en binnenkant beplakt met groene uitgekauwde plantendeeltjes en wordt afgesloten met een propje waarin bladpulp is verwerkt. In kleine slakkenhuizen van de gewone tuinslak worden minder broedcellen aangelegd (1-4) dan in grote slakkenhuizen van de wijngaardslak (7-12).
 
Tekening Br.V.Lefeber
 
 
 
Een nestgang met nestcellen van rosse metselbij (hier in kunststofbuisjes)
 
Rosse metselbij nestelt In allerlei holle ruimtes met een nestingang tussen 5-10 mm. Onder natuurlijke omstandigheden meestal oude kevergangen in dood hout. Daarnaast wordt vooral in de woon- en leefomgeving van mensen van een reeks van alternatieve nestgelegenheid gebruik gemaakt: bundels bamboestokjes, rietdaken en rietbundels; houtblokken met voorgeboorde gaten, gaten van schroeven en pluggen, kunststofbuisjes -in- nestkastje, bijenhotels etc.
 
 
 
 
 
 
Behangersbij met een stukje blad voor de nest ingang in een balk van een hek
 
Op dit hek op Vlieland is bovenstaande foto gemaakt
 
Een cel in aanbouw van een behangersbij in een bijenhotel met kunststof buisjes
 
Een geboord gat in een muur - rosse metselbij verkent de nestplaats
 
Een muur met voegen van zacht cement
Wormkruidbijen knagen nestgangen en nest in de voegen