Bijenplanten voor Boomspiegels
De meeste foto's van bijen onder link BIJ zijn op andere planten gefotografeerd.
 
Beeld & gebruik

In veel straten, lanen en pleinen etc kunnen begroeide boomspiegels een belangrijke bijdrage leveren aan een aantrekkelijk en sfeervol beeld.

 
Beschrijving boomspiegels
Boomspiegels zijn onverharde oppervlakken in het plaveisel rondom de stam van een boom. In het verleden en in veel gemeenten, werden deze boomspiegels een paar maal per jaar geschoffeld of gemaaid. Vooral in de jaren zeventig en tachtig werden ze ook met chemische onkruidbestrijdsingmiddelen behandeld. Tegenwoordig laat men het “onkruid” vaak groeien en worden ze één of twee maal per jaar met de bosmaaier gemaaid. Voor veel “hondenliefhebbers” zijn boomspiegels makkelijke plaatsen om de hond uit te laten. Vooral boomspiegels die voor dit doel worden gebruikt, breken het straatbeeld af. Hoewel het nog geen gemeengoed is, zien we in toenemende mate dat boomspiegels worden gebruikt om de plek voor het huis of de straat te verfraaien.
De eerste beplante boomspiegels zag ik in de jaren 80 van de vorige eeuw. Vanaf de jaren 90 namen ze sterk toe. Van de Velde (1995) gaf daar ook een impuls aan met zijn boek "Meedoen in het groen" Vooral in Amsterdam en Utrecht en later in veel andere gemeenten werden steeds meer boomspiegels beplant met tuinplanten. Een nieuwe impuls wordt nu gegeven door Guerrillagardeners.nl en Operatie steenbreek.
 
Bijen, vlinders en andere insecten
Boomspiegels worden het meest bezocht door honingbijen, hommels, en in goede vlinderjaren ook door vlinders. Wilde blijen zijn ook geregeld waar te nemen. Dat hangt heel sterk af van de omgeving. In een straat of laan met veel voortuinen waar ook bijenplanten groeien is de kans groot dat ook wilde bijen de boomspiegels bezoeken. Op klei- en veengronden op het platte land is deze kans veel kleiner.
Begroeide boomspiegels kunnen door vogels worden bezocht.
 
Akkerklokje links Bennekom, Stokroos rechts Utrecht 2003
Maatvoering en diepte van de grond
De maatvoering is erg verschillend en hangt bovendien sterk af van de ruimte die in de straat aanwezig is. Voor kleine bomen ligt het ongeveer tussen de 0,6-1,0 m Ø ; voor grote bomen met een dikke stam zijn boomspiegels van 2x2 tot 3x3 m Ø aangetroffen.
Bij oude bomen kunnen de bovenste wortels de boomspiegel volledig in beslag nemen. De meeste planten kunnen hier dan niet meer groeien. Alleen kleine planten onder meer planten voor rotstuintjes kunnen standhouden. De oplossing is dan om de boomspiegel te verhogen. Bij jonge bomen kunnen planten goed wortelen, bij oude bomen kan dat vaak niet. De ruimte tussen de wortels die boven de grond uit komen kunnen gevuld of afgedekt worden met grond. Gewoonlijk kunnen hier kleine of lage planten groeien. Voor echte boomspiegeltuintjes moet de grond 20 tot 30 cm diep bewortelbaar zijn.
 
Een opgehoogde boomspiegel in Velp 2003
Bij pas aangeplante bomen kunnen vrijwel alle planten groeien, maar naar mate een boom ouder wordt, vermindert de beschikbare ruimte voor de wortels van andere planten. De grond wordt meestal ook aanzienlijk droger. Grote bomen vormen ook steeds meer schaduw. Een plantenbak om de boom schept in ieder geval ruimte voor de wortels.
Deze boomspiegel (1.8 x 1,8m) is opgehoogd met grond. De omlijsting bestaat uit eenvoudige latten. Dat kunnen uiteraard ook andere, robuustere materialen zijn. Zoals boomstammen, straatstenen, keien, dakpannen en straattegels al dan niet stuk geslagen etc.
In deze boomspiegel komen nauwelijks bijenplanten voor, maar hij geeft wel een belangrijke suggestie hoe we boomspiegels kunnen gebruiken (Velp 2003).
De hulp van bewoners is noodzakelijk. De bakken moeten vrij worden gehouden van ongewenste planten en in droge perioden moet er water worden gegeven.

 

Planten voor bijen

In boomspiegels kunnen niet zondermeer alle soorten planten groeien. De mogelijkheden hangen onder meer af van de grond, de hoeveelheid zon en vochtigheid van de bodem. In boomspiegels van pas aangeplante bomen en jonge bomen kunnen in principe bijna alle kruidachtige planten, dwergheesters en laagblijvende heesters groeien. Maar dat hangt af van de bodemeigenschappen. Op gemiddelde tuingrond (tuinaarde) groeit bijna alles zolang de planten elkaar niet in de weg zitten (last hebben van concurrentie). De beplanting in boomspiegels moet dus geregeld worden bijgestuurd. Om de paar jaar gedeeltelijk of geheel op nieuw beplanten in het najaar.(half sept-half okt)

 
De planten die in boomspiegels kunnen groeien zijn te veel om op te noemen. Daarom is er een selectie gemaakt.
De webpagina is rond 2010 gemaakt. Op de startpagina was geen ruimte meer voor linken per groep planten. Noodgedwongen komen alle planten op een lange lijst te staan. Er moet dus worden gescrold.
- Alle planten op de lijst worden door bijen bezocht. Dat zijn honingbijen, wilde bijen en hommels. Veel planten worden ook door vlinders bezocht en alle planten ook door andere insecten.
Planten die niet worden niet genoemd
- Planten die sterk woekeren, of met hun wortelstokken tussen de boomwortels groeien en daar door niet meer onder controlle kunnen worden gehouden.
- Planten met giftige vruchten waar vooral kinderen ziek van kunnen worden.
- Planten die te veel ruimte in beslag nemen of snel andere planten overgroeien.
- Klimplanten die te hoog de bomen in gaan.
- De meeste planten die aan natte grond gebonden zijn.
Voor alle planten ga terug naar de startpagina.
 
Herfstaster - Aster ageratoides met Vlinders in Veenendaal 2010
 
Spontane begroeiing is ook een optie
Zonder onderhoud groeien boomspiegels dicht met kruidachtige soorten. Als ze twee tot drie maal per jaar worden gemaaid ontstaat er meestal een grazige begroeiing. Bij jonge bomen zouden verschillende andere graslandplanten of voorjaarsbollen kunnen worden aangeplant. Bijvoorbeeld grasklokje, akkerklokje, krokus, blauwe druifjes en verschillende soorten scilla's (Arnhem 1990).
 
Smeerwortel (Symphytum grandiflorum) links, Amsterdam 2001 - Geranium rechts, Velp 2005
 
Akkerklokje (links), Wijnruit (rechts)
   
 
Fragment van een begroeiing in het vroege voorjaar:
overblijvende ossentong, 1 met krokus, gewoon duizendblad 2, prachtklokje 3 en moederkruid 4
 
Goudsbloemen met Sedum spectabile
Het aandeel in bijenplanten zou hier nog aanzienlijk kunnen worden verbeterd ().
 
Kattenkruid
 
Grote klaproos met stokroos op Vlieland
 
Geen echte boomspiegel
Maar zo kan het wel. De plek komt overeen met een boomspiegel. Hier met zwarte toorts, gewoon duizendblad en havikskruid.
 
Een voorbeeld van plantencombinaties in het voorjaar
Arabis procurrens (wit), blauwe druifjes, en voorjaarshelmbloem, niet gefotografeerd op een boom- spiegel, maar is hier een voorbeeld van de zeer vele mogelijkheden.
 
De meeste lage heestes en halfheester kunnen in boomspiegels worden aan geplant
Lavendel links, Haarlem 2002 en Wijnuit, een halfheester, rechts
 
Vooral bij jonge bomen doen kleine heester het goed.
Lonicera nitida (links, Veenendaal 2003) - Mahonia aquifolia (rechts, Veenendaal 2004)
 
Vooral als boomspiegels gecombineerd worden met ander groen onstaat er een echte groene omgeving (Utrecht 1997)