Zwart-rosse zandbij
Andrena clarkella
Zwarte en zwart behaarde bijen met een bruinrood behaard borststuk en achter schenen.
Lengte: vr 13-15; m 9-12 mm.
Buiten de zeekleigebieden en de duinen vrij algemeen.
Drachtplanten: is gespecialiceerd op wilg.
Koekoeksbijen: Nomada leucophthalma (Vroege wespbij)
Volledige tekst
Foto's (zonder naam ©Arie Koster)
Vrouwtjes Mannetjes
habitat Nesten
Een paring  
Vrouwtje verlaat nest
Vrouwtje graaft nest
Vrouwtje met stuifmeel
Koekoeksbijen
Bijendrama op Vlieland
Verkleumde bijen
Bijen en recreatie
Legenda bij kaartje
A Algemeen tot vrij algemeen per provincie of een groot gedeelte daarvan: meer dan 10 uurhokken verspreid
R Regionaal algemeen met 6-10 uur hokken
L Locaal of een kleine regio met 3-5 uur hokken
0 1-2 hokken. 0 symboliseert ook gebieden die misschien sterk onderbemonsterd zijn.
Het verspreidingskaartje is globaal. Het betreft waarnemingen na 1990. In hoofdzaak gebaseerd op het boek De Nederlandse bijen (Peeters et al., 2012)
De kaartjes zijn voorlopig; ze worden in de winter van 2015-2016 vervangen.
--
Vrouwtje: bovenkant borststuk lang en dicht roestbruin behaard; achterlijf aan de bovenkant vrij dicht en lang afstaand behaard; scopa geelbruin; voorkant kop voornamelijk zwart behaard; fimbria zwartbruin; achterranden van de rugsegmenten breed neer gedrukt; lengte 12 -15 mm
Mannetje: Kop grijswit behaard; bovenkant kop en borststuk bruiner behaard; achterlijf met afstaande bruin grijze tot geel grijze beharing; middenveld niet grof rimpelig; kaken lang en met gekruiste uiteinden; het 2e vlaglid even lang als het 3e en 4e samen; lengte 10-12 mm.
Vliegperiode: begin maart tot half mei. In de zandgroeve Kwintelooyen bij Veenendaal vliegt de soort gewoonlijk rond 1maart met een temperatuur rond de 10°C. In de zon is de bodemtemperatuur vaak hoog genoeg om de vliegactiviteiten van de bijen te stimuleren, maar de luchttemperatuur is vaak te koud; de bijen stranden dan geregeld tijdens de vlucht.
Habitats: bos- en bosachtige begroeiingen met wilg op lichte minerale bodems, onder meer: zandgroeven, zandpaden in open bossen. Veder ook in de duinen buiten de zeereep (onder meer op Bijendrama op Vlieland).
Nesten: nestelen alleen of in kleine tot grote kolonies in zandige leemhoudende tot leemrijke bodem; meestal op open, onbegroeide plaatsen, maar ook in open korte grazige vegetaties en op plekken die gedeeltelijk met mos zijn begroeid; in de duinen ook in leemloos zand, maar dan wel op min of meer doorgewortelde plekken zoals in steilkantjes en randen van zandpaden. Vliegafstand wilgen t.o.v. de nesten ca. tot 300 m van het wilgen (maar misschien ook veel meer).
Bloembezoek: wilgen vooral boswilg, grauwe wilg en geoorde wilg (op kruipwilg op Vlieland); is op Vlieland (2013) verschillende keren op paardenbloem aangetroffen. Op zich is dat niet vreemd; meer gespecialiseerde bijen zoeken ook nectar op andere planten. Maar op Vlieland kan het ook verband houden met de extreme weersomstandigheden.
Voorkomen in Nederland: buiten de zeekleigebieden en de duinen (?) vrij algemeen.
Koekoeksbijen: Nomada leucophthalma.
Beheer: In stand houden van open zandgrond en het behouden van wilgen; vooral boswilg is voor zaailingen (verjonging gebaat bij open gronden.
 
Vrouwtje zwart-rosse zandbij; fimbria zwart; bij het gele streepje de neer gedrukte achterrand Terug
 
Een vrouwtje net uit het nest Terug
 
Een vrouwtje net uit het nest Terug

 
Een vrouwtje zonnend op een eikenblad Terug
 
Een vrouwtje op zoek naar een nestplaats Terug

 
Een vrouwte met stuifmeel Terug
 
Een vrouwtje op zoek naar een nest in open grasland Terug
 
Mannetje zwart-rosse zandbij Terug
 
Mannetje zwart-rosse zandbij Terug
 
Een habitat zwart-rosse zandbij: op deze plek komen 200-300 nesten voor Terug
 
Habitat: het habitat grenst aan de zandafgraving Kwintelooyen, waar veel wilgen voorkomen Terug

 
Habitat: de zandafgraving en de nestplaatsen zijn afgescheiden door een voetpad Terug
 
Nesten: de gele sterretjes geven de nesten aan op een oppervlakte van ca 1,5x1,0 m Terug
 
Nesten: het grootste deel van de nesten zijn tussen het strooisel gemaakt. Omdat de plek op de wind ligt, is het meeste blad weggewaait; alleen de resten van de vruchten (eikels van de Amerikaanse eik) zijn te zien. Terug
 
Een nestingang van de zwart-rosse zandbij Terug

 
Vrouwtje verlaat het nest Terug
 
Vrouwtje verlaat het nest Terug
 
Vrouwtje verlaat het nest Terug

 
Een vrouwtje op zoek naar een nestplaats Terug
 
Het vrouwtje start met graven Terug
 
Vrouwtje graaft een nest Terug
 
Een vrouwtje met stuifmeel opzoek naar het nest Terug
 
Een vrouwtje met stuifmeel bij de nestingang Terug
 
Paring met 3 mannetjes Terug
 
Vroege wespbij Nomada leucophthalma Terug
 
Vroege wespbij op de uitkijk Terug
 
Vroege wespbij Terug
 
Vroege wespbij verlaat een nest van zwart-rosse zandbij Terug
 
Vroege wespbij verlaat een nest van zwart-rosse zandbij Terug
 
Vroege wespbij verlaat een nest van zwart-rosse zandbij Terug
 
Vroege wespbij verlaat een nest van zwart-rosse zandbij Terug
 
Vroege wespbij verlaat een nest van zwart-rosse zandbij Terug
 
Verkleumde bijen Terug
Zwart-rosse zandbij vliegt welliswaar al bij een lage temperatuur van 9-10 °, maar hij strand ook vaak. Hij moet zich onderweg vooral op de terug weg geregeld opwarmen. Als het door bewolking plotseling kouder wordt, kan die niet meer terug vliegen. Als dat wordt gevolgd door nachtvorst, zal hij het waarschijnlijk niet overleven. (24maart 2015; 10)
 
 
 
Een bij strand op de terugweg naar het nest op de jas van mijn vrouw
 
 
---

In de voormalige zandafgraving Kwintelooyen is de megapopulatie van de zwart-rosse zandbij te danken aan intensieve recreatie variërend ban wandelen tot motercrossen. Wat je hier ook van vindt, het is wel een feit. (situatie 24 maart 2015)

 
Het geologisch monument wordt zeer intensief gebruikt, zowel door mensen als door wilde bijen